REQUIEM

"ΔΙΑΘΗΚΗ" ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΡΟΝΤΕΝ

Νέοι, που επιθυμείτε να γίνετε υπηρέτες της ομορφιάς, ίσως, αν θελήσετε, να συναντήσετε εδώ το απόσταγμα μιας μακρόχρονης εμπειρίας.

Αγαπήστε με ευλάβεια τους μεγάλους δασκάλους που προηγήθηκαν.

Υποκλιθείτε μπροστά στο Φειδία και στο Μιχαήλ Άγγελο. Θαυμάστε τη θεϊκή γαλήνη του ενός, την τρομερή αγωνία του άλλου. Ο θαυμασμός είναι ένα γενναιόδωρο κρασί για τα ευγενικά πνεύματα.

Όμως -προς Θεού- μη μιμηθείτε τους μεγαλύτερούς σας. Με σεβασμό στην παράδοση μάθετε να διακρίνετε το αιώνια γόνιμο, που κλείνει μέσα της: την αγάπη για τη φύση και την ειλικρίνεια. Είναι τα δύο ισχυρά πάθη της μεγαλοφυΐας: λατρεύει τη φύση και ποτέ δεν ψεύδεται. Έτσι η παράδοση δίνει το κλειδί, που θα σας βοηθήσει να δραπετεύσετε από τη ρουτίνα. Η παράδοση, που σας συμβουλεύει να ερευνάτε συνεχώς την πραγματικότητα και που σας απαγορεύει την τυφλή υποταγή σε οποιονδήποτε δάσκαλο.

Η φύση ας είναι η μοναδική σας θεότητα!

Να έχετε απόλυτη πίστη σ’ αυτήν. Να είστε βέβαιοι ότι ποτέ δεν είναι άσχημη και περιορίστε τη φιλοδοξία σας στο να της είστε πιστοί.

Τα πάντα είναι ωραία για τον καλλιτέχνη, γιατί σε κάθε ύπαρξη και σε κάθε πράγμα η διαπεραστική του ματιά ανακαλύπτει το χαρακτήρα, την εσωτερική δηλαδή αλήθεια που διαφαίνεται πίσω από τη μορφή. Και η αλήθεια τούτη είναι η ίδια η ομορφιά. Μελετάτε με δέος: και τότε -να είστε βέβαιοι- θα ανακαλύψετε την ομορφιά, γιατί θα συναντήσετε την αλήθεια.

Δουλεύετε με μανία.

Εσείς, αγαλματοποιοί, δυναμώστε μέσα σας την αίσθηση του βάθους. Το πνεύμα δύσκολα εξοικειώνεται μ’ αυτή την έννοια. Δεν αντιλαμβάνεται ευκρινώς παρά μόνο επιφάνειες. Του είναι δύσκολο να φαντάζεται μορφές σε βάθος. Και όμως εδώ ακριβώς βρίσκεται το έργο σας.

Πρώτα απ’ όλα καθορίστε με σαφήνεια τα κύρια επίπεδα των μορφών που θα σκαλίσετε. Τονίστε με δύναμη την κατεύθυνση που δίνετε σε κάθε μέλος του σώματος, στο κεφάλι, στους ώμους, στη λεκάνη, στις κνήμες. Η τέχνη απαιτεί αποφασιστικότητα. Με την ξεκάθαρη φυγή των γραμμών βυθίζεστε μέσα στο χώρο και κυριαρχείτε στο βάθος. Όταν τα επίπεδά σας βρουν τη σωστή τους θέση, τότε έχετε ανακαλύψει τα πάντα. Το άγαλμά σας είναι κιόλας ζωντανό. Οι λεπτομέρειες γεννιούνται και βρίσκουν τη σωστή θέση από μόνες τους.

Όταν δημιουργείτε, μη σκέπτεστε ποτέ επίπεδα, αλλά ανάγλυφα.

Το πνεύμα σας πρέπει να θεωρεί κάθε επιφάνεια ως προεξοχή ενός όγκου που βρίσκεται πίσω της και την ωθεί. Να φαντάζεστε τις μορφές σαν να κινούνται προς το μέρος σας. Κάθε ζωή αναδύεται από ένα κέντρο, ύστερα αναπτύσσεται και ξεχύνεται από τα μέσα προς τα έξω. Έτσι ακριβώς και στη μεγάλη γλυπτική· πάντα διακρίνει κανείς μέσα της μια ισχυρή εσωτερική ώθηση. Αυτό είναι το μυστικό της αρχαίας τέχνης.

Εσείς, ζωγράφοι, να παρατηρείτε την πραγματικότητα σε βάθος. Δείτε, για παράδειγμα, ένα πορτραίτο ζωγραφισμένο από τον Ραφαήλ. Πώς αυτός ο μεγάλος δάσκαλος απεικονίζει ένα πρόσωπο μετωπικά: στρέφει το στήθος προς το πλάι δίνοντας έτσι την ψευδαίσθηση της τρίτης διάστασης.

Όλοι οι μεγάλοι ζωγράφοι εξετάζουν το χώρο σε βάθος. Στην κατανόηση των όγκων βρίσκεται η δύναμή τους.

Να θυμάστε πάντα: δεν υπάρχουν γραμμές, μόνον όγκοι. Όταν σχεδιάζετε, να μην σας απασχολεί ποτέ το περίγραμμα, αλλά η “αναγλυφικότητα”. Η “αναγλυφικότητα” είναι αυτή που καθορίζει το περίγραμμα.

Να ασκείστε ακατάπαυστα. Επιβάλλεται να εξουσιάσετε την τεχνική σας.

Η τέχνη δεν είναι τίποτε άλλο από αίσθημα. Όμως χωρίς την απόλυτη γνώση των όγκων, των αναλογιών, των χρωμάτων, χωρίς τη δεξιοτεχνία του χεριού, ακόμα και το πιο έντονο αίσθημα παραλύει. Τι θα γινόταν ο πιο μεγάλος ποιητής σε μια ξένη χώρα, αν αγνοούσε τη γλώσσα της; Στη νεότερη γενιά καλλιτεχνών υπάρχουν ποιητές, που, δυστυχώς, αρνούνται να μάθουν να μιλούν. Δεν κάνουν τίποτε άλλο από το να ψελλίζουν.

Να έχετε υπομονή! Μη βασίζεστε στην έμπνευση.

Αυτή δεν υπάρχει. Τα μοναδικά προσόντα του καλλιτέχνη είναι: σωφροσύνη, προσοχή, ειλικρίνεια και θέληση. Να εκτελείτε το έργο σας ως έντιμοι εργάτες.

Νέοι, να είστε αληθινοί. Αυτό όμως δε σημαίνει: ακριβείς άνευ ουσίας. Υπάρχει μια χαμηλή πιστότητα: αυτή της φωτογραφίας και του εκμαγείου. Η τέχνη δεν αρχίζει παρά μόνο με την εσωτερική αλήθεια. Όλα σας τα σχήματα, όλα σας τα χρώματα να διερμηνεύουν συναισθήματα.

Ο καλλιτέχνης που αρκείται στην ψευδαίσθηση και με δουλοπρέπεια αναπαράγει ανούσιες λεπτομέρειες δε θα γίνει ποτέ μεγάλος καλλιτέχνης. Αν έχετε ποτέ επισκεφθεί κάποιο κοιμητήριο της Ιταλίας, οπωσδήποτε θα παρατηρήσατε με πόση παιδαριώδη αφέλεια οι καλλιτέχνες που ανέλαβαν να διακοσμήσουν τους τάφους προσπαθούν να αντιγράψουν στα αγάλματά τους κεντήματα, δαντέλες και πλεξούδες. Είναι ίσως ακριβείς. Δεν είναι όμως καθόλου αληθινοί, αφού δεν απευθύνονται στην ψυχή.

Σχεδόν όλοι μας οι γλύπτες θυμίζουν αυτούς των ιταλικών νεκροταφείων. Στα μνημεία που βρίσκονται στις δημόσιες πλατείες μας διακρίνουμε μόνο ρεντιγκότες, τετράποδα ή μονόποδα τραπέζια, καρέκλες, μηχανές, μπαλόνια, τηλέγραφους. Κανένα ίχνος εσωτερικής αλήθειας, συνεπώς κανένα ίχνος τέχνης. Να φρίττετε μ’ αυτά τα παλιοπράγματα.

Να είστε βαθιά και άγρια λάτρεις της αλήθειας. Να μη διστάζετε ποτέ να εκφράζετε αυτό που αισθάνεστε, ακόμα κι όταν έρχεται σε αντίθεση με τις παραδεδεγμένες ιδέες. Ίσως να μη σας καταλάβουν στην αρχή. Αλλά η μοναξιά σας δε θα κρατήσει για πολύ. Φίλοι θα τρέξουν γρήγορα κοντά σας, γιατί ό,τι είναι βαθιά αληθινό για έναν άνθρωπο είναι και για όλους.

Ωστόσο, ούτε γκριμάτσες ούτε μορφασμούς για να προσελκύσετε το κοινό. Απλότητα! Αφέλεια!

Τα ωραιότερα θέματα βρίσκονται μπροστά σας: είναι εκείνα που γνωρίζετε καλύτερα.

Ο πολύ αγαπητός μου και τόσο μεγάλος Ευγένιος Καρριέρ, που μας άφησε τόσο γρήγορα, έδειξε τη μεγαλοφυΐα του ζωγραφίζοντας τη γυναίκα και τα παιδιά του. Του ήταν αρκετό να εξυμνεί τη μητρική στοργή, για να είναι υπέροχος. Μεγάλοι καλλιτέχνες είναι εκείνοι που βλέπουν με τα δικά τους τα μάτια αυτά που όλος ο κόσμος έχει δει και είναι σε θέση να διακρίνουν την ομορφιά μέσα σ’ εκείνα, που είναι τόσο κοινά για τους άλλους.

Οι κακοί καλλιτέχνες βλέπουν πάντοτε με τα γυαλιά κάποιου άλλου.

Το ύψιστο είναι να συγκινείσαι, να αγαπάς, να ελπίζεις, να πάλλεσαι, να ζεις. Πρώτα να είσαι άνθρωπος και μετά καλλιτέχνης!

Η αληθινή ευγλωττία χλευάζει την ευγλωττία, έλεγε ο Πασκάλ. Η αληθινή τέχνη χλευάζει την τέχνη. Θα αναφέρω πάλι εδώ το παράδειγμα του Ευγένιου Καρριέρ. Στις εκθέσεις οι περισσότεροι πίνακες δεν είναι τίποτε άλλο από ζωγραφική. Οι δικοί του πίνακες φαίνονταν, ανάμεσα στους άλλους, σαν παράθυρα ανοιγμένα προς τη ζωή!

Να αποδέχεστε τις δίκαιες κριτικές. Εύκολα θα τις αναγνωρίσετε. Είναι εκείνες που επιβεβαιώνουν τις αμφιβολίες που σας βασανίζουν. Όμως να μην πτοείστε από εκείνες που η συνείδησή σας δεν παραδέχεται.

Μη φοβηθείτε τις άδικες κριτικές. Θα εξεγείρουν τους φίλους σας. Θα τους υποχρεώσουν να ξανασκεφτούν για τη συμπάθεια που νιώθουν προς εσάς και θα την εκδηλώνουν με περισσότερο θάρρος, αφού θα κατανοήσουν καλύτερα το λόγο της ύπαρξής της.

Αν το ταλέντο σας είναι πρωτότυπο, στην αρχή δε θα έχετε παρά λίγους οπαδούς και ένα πλήθος εχθρών. Μη χάνετε το θάρρος σας. Οι πρώτοι θα θριαμβεύσουν, γιατί ξέρουν για ποιο λόγο σας αγαπούν, ενώ οι άλλοι αγνοούν γιατί τους είστε μισητοί· οι πρώτοι είναι παθιασμένοι με την αλήθεια και θα στρατολογούν συνεχώς νέους οπαδούς, ενώ οι άλλοι δε θα δείξουν ιδιαίτερο ζήλο για τις λανθασμένες απόψεις τους. Οι πρώτοι είναι σταθεροί, ενώ οι δεύτεροι πηγαίνουν όπου φυσά ο άνεμος. Η νίκη της αλήθειας είναι βέβαιη.

Μη χάνετε τον καιρό σας συνάπτοντας κοσμικές ή πολιτικές σχέσεις. Θα δείτε πολλούς συναδέλφους σας να αποκτούν με ραδιουργίες τιμές και πλούτη. Δεν είναι αυτοί οι αληθινοί καλλιτέχνες. Μερικοί όμως είναι πολύ έξυπνοι και, αν θελήσετε να παραβγείτε μαζί τους στο γήπεδό τους, θα αναλώσετε τόσο χρόνο όσο και εκείνοι, δηλαδή εξ ολοκλήρου την ύπαρξή σας κι έτσι δε θα σας απομείνει ούτε μια στιγμή για να είστε καλλιτέχνης.

Να αγαπάτε με πάθος την αποστολή σας. Δεν υπάρχει ωραιότερη. Είναι πολύ πιο υψηλή απ’ ό,τι ο όχλος πιστεύει.

Ο καλλιτέχνης δίνει ένα μεγάλο παράδειγμα. Λατρεύει τη δουλειά του και η πολυτιμότερη ανταμοιβή του είναι η χαρά που παίρνει μέσα από αυτήν. Στις μέρες μας -τι κρίμα!- προσπαθούν να πείσουν τους εργάτες ότι πρέπει να μισούν τη δουλειά τους και να την σαμποτάρουν. Η ανθρωπότητα όμως δε θα γίνει ευτυχισμένη παρά μόνον όταν όλοι οι άνθρωποι αποκτήσουν ψυχές καλλιτεχνών, δηλαδή όταν όλοι βρίσκουν απόλαυση μέσα από το έργο τους.

Η τέχνη είναι ακόμα ένα υπέροχο μάθημα ειλικρίνειας.

Ο πραγματικός καλλιτέχνης εκφράζει πάντοτε αυτό που σκέπτεται διακινδυνεύοντας να ανατρέψει όλες τις καθιερωμένες αξίες.

Διδάσκει έτσι την ειλικρίνεια στους συνανθρώπους του.

Θα μπορούσε κανείς λοιπόν να φανταστεί τι θαυμάσια πρόοδος θα είχε αίφνης συντελεστεί, αν η απόλυτη αγάπη για την αλήθεια βασίλευε ανάμεσα στους ανθρώπους!

Α, πόσο γρήγορα η κοινωνία θα απέρριπτε πλάνες και ασκήμιες, αφού θα τις παραδεχόταν, και πόσο γρήγορα η γη μας θα γινόταν ένας Παράδεισος!

AUGUSTE RODIN: L’ Art,

Entretiens Réunis par PAUL GSELL,

Bernard Grasset editeur a Paris, 1911

Απόδοση: Σουζάνα Χούλια

Εκδόθηκε από τον "ΟΙΑΚΙΣΤΗ" το 1997

-σε ένα φυλλάδιο εκτός εμπορίου-

για τους φίλους της "ΠΛΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ"

https://kzk-rodin.blogspot.com/2010/03/blog-post.html?fbclid=IwAR1YVY3HC4Gq9XnRe4XYUxrd2UXIqa-5jEPtblmuvRtubOKSr6HTxCPobNA

Γιάννης Τσαρούχης - "Η τάση των Ελλήνων για αυτοκτονία"

Είναι ανιδιοτελής η αγάπη του κακού και του καταστρεπτικού στην Ελλάδα.Ο καθένας κοίταξε να αξιοποιήσει το οικοπεδάκι του όπου κι αν ήταν, όποιο σχήμα κι αν είχε χωρίς να δεχθούν ποτέ ένα ρουσφέτι μεγαλοπρεπές προς όφελος της Ελλάδος. Αν μια κακή πράξη γίνει προς όφελος της Ελλάδος τους απωθεί· αντιθέτως υμνούν ένα έγκλημα και το εκθειάζουν αν βλάπτει τον τόπο.

Γιάννης Τσαρούχης - "Η τάση των Ελλήνων για αυτοκτονία"

Ανδρέας Σινόπουλος

Επέτειος θανάτου Θεόφιλου: Το σπίτι του «φουστανελά» ζωγράφου και οι θύμησες της κυρά-Βασιλικής

http://www.amna.gr/article-pagination.php?id=148232

Τρίτη, 28 Μαρτίου, 2017

Τελευταία ενημέρωση: 10:50

«Mπαίνοντας στο Mουσείο του Θεόφιλου», γράφει ο Στέλιος Σκοπελίτης ότι του είπε ο Tσαρούχης, «όταν κρεμάστηκαν όλα του τα έργα, για μία στιγμή σκέφτηκα τη ζωή του, την πίκρα να μη σε καταλαβαίνουν, τη φτώχεια, την πείνα, την απλυσιά. Όμως, άμα είδα τα έργα του κατάλαβα ότι έζησε σ? ένα ακατάπαυστο πνευματικό πανηγύρι και τα βάσανα της ζωής είναι τίποτα, είναι πενταροδεκάρες γι' αυτόν που έζησε αληθινά και μπόρεσε να καταλάβει το μεγαλείο της ζωής. Οι ειρωνείες του κόσμου, οι κλεψιές των εμπόρων και των φιλότεχνων, η κάθε είδους αδικία εξαφανίζονται μπροστά στην υπέρτατη δικαιοσύνη της αρμονίας». Επέτειος του θανάτου του «γεροφουστανελά» ζωγράφου, κι αξίζει να θυμηθούμε κάτι γι' αυτόν.

Όμως πώς τα κατάφερνε όμως ο γεροφουστανελάς σ' αυτό το ακατάπαυστο πνευματικό πανηγύρι; Και πώς κατάφερνε τη στρωμένη από μαύρο τραχείτη οδό Δήλου στο Βουναράκι της Μυτιλήνης να την ανηφορίζει κάθε φορά που την κατέβαινε για να βρεθεί με αυτούς που δεν αγαπούσε, αλλά ήταν αυτοί που του έδιναν μπογιές για να ιστορεί τους ήρωές του, τον Παλαιολόγο, τον Mέγα Aλέξανδρο, τον Aνδρούτσο, τον Hρακλή;

Στην οδό Δήλου στο Βουναράκι σήμερα, 83 ολόκληρα χρόνια μετά από τότε που τα βράχια που προεξέχουν στις άκρες ενός καινούργιου «ντουσιμέ» τα πάτησαν για τελευταία φορά τα γουρουνοτσάρουχα του Θεόφιλου Xατζημιχαήλ. Στο τέρμα σχεδόν της ανηφόρας που σου κόβει την ανάσα, το σπίτι του Θεόφιλου. Άγνωστο έως πριν από λίγα χρόνια, ακόμη και στους τότε περίοικούς του. Όταν ο υπογράφων μαζί με έναν Γιαπωνέζο ερευνητή της ιστορίας του Θεόφιλου Χατζημιχαήλ φθάσαν στην πόρτα του αποκαλύπτοντας τη μοναδική του ιστορία. Ευτυχώς, και παρά τις κρατικές τότε προσπάθειες περί του αντιθέτου, ιδιώτες φρόντισαν να το σώσουν...

Παραδίπλα ήταν το σπίτι της κυρα-Bασιλικής Kοπανέλλη. Ογδόντα ολόκληρα χρόνια μέτρησε όταν τη βρήκαμε το 1993, να κάθεται εκεί πάνω. Στην οδό Δήλου. Eκεί γεννήθηκε, εκεί μεγάλωσε, εκεί έκανε κι ανέθρεψε 10 παιδιά, εκεί γνώρισε τον Θεόφιλο, από εκεί 87χρονη πια το 2001, κίνησε για το μεγάλο ταξίδι όπου σίγουρα συναντήθηκε με τον γείτονά της.

«Kαθόταν μέρα και νύχτα μέσα στο σπίτι», μας είχε πει η κυρα-Bασιλική. Σαν σουρούπωνε μόνο, κάποιες φορές, έπαιρνε έναν τουρβά, φόραγε τα γουρουνοτσάρουχα, που τα άφηνε πάντα έξω από την πόρτα του σπιτιού και κατηφόριζε τον ντουσιμέ. Δεν μας μίλαγε ποτέ. Στα μωρά μόνο χαμογελούσε. Tη φωνή του δεν την ακούγαμε. Tα καλοκαίρια μόνο, οπότε έμενε στο σπίτι και άφηνε τα παράθυρα ανοιχτά, ξυπνάγαμε από κάτι «ζήτω» που φώναζε μέσα στον ύπνο του».

Tο σπίτι του Θεόφιλου. Εδώ έζησε τις τελευταίες του ώρες ο... «μεγάλος» Θεόφιλος.

«Διεμερίσαντο τα ιμάτιά του». Ως και τα τενεκεδάκια που μέσα τους έφτιαχνε τις μπογιές απέκτησαν αξία. «Mε έστελνε η μάνα μου -είχε πει η κυρα-Bασιλική- να του πάω φαΐ. Zωγράφιζε πάντα γυρτός στο αριστερό του χέρι με το πινέλο που το βαστούσε θαρρείς και ήταν δισκοπότηρο. Mόλις μ' έβλεπε, μου έδειχνε με νοήματα πού ν' αφήσω το φαΐ και με νόημα πάλι μού 'λεγε να φύγω. Mέρα-νύχτα ζωγράφιζε. Πότε με τον ήλιο, πότε με τη λάμπα».

Zωγράφιζε μέρα-νύχτα ο γερο-Θεόφιλος. Zωγράφιζε. Όχι πια ντουβάρια, αλλά τελάρα.

«Eρχόνταν κάποιοι με χοντρές κοιλιές κι άσπρα κουστούμια», συνεχίζει η κυρα-Bασιλική, «άφηναν αδειανούς και παίρναν γεμάτους πίνακες. Έβγαινε ο Θεόφιλος στην πόρτα να τους ξεπροβοδίσει και η ματιά του θαρρείς κι ήταν κολλημένη στα τελάρα».

Tο σπίτι της οδού Δήλου, αριθμός 27, από τότε που πέθανε ο Θεόφιλος, εκείνη την ημέρα του 1934, δεν ξανακατοικήθηκε. Κινδύνεψε ως και να κατεδαφιστεί. Δήμος και κράτος έλεγαν πως θα ασχοληθούν μαζί του μα εις μάτην. Σταματούσαν στις καλές προθέσεις.

Πριν χρόνια αγοράστηκε από κάποιον ιδιώτη και μετατράπηκε σε χώρο πολιτισμού. Σώθηκε και λειτουργεί όπως ο ιδιώτης και ο πολιτιστικός σύλλογος που έφτιαξε θεωρεί σωστό. Καλό ή κακό, ετούτο θα το κρίνει η ιστορία...

H κυρα-Bασιλική πέθανε υπέργηρη πια το 2001. Στη Κατοχή πούλησε την «μπάντα», «το πανί για το ντουβάρι» που της είχε φτιάξει ο Θεόφιλος, για μισό κιλό λάδι.

«Έπρεπε να ζήσω τα παιδιά μου», λέει. Λογικό είναι λες στις μέρες της κρίσης που ζεις, λογικό ήταν και τότε. «Tον βρήκαμε ένα πρωί κοκαλωμένο», τέλειωσε τις αναμνήσεις της η κυρα-Bασιλική. «Φωνάξαμε έναν παπά, τον διάβασε και μέσα σε μια κουβέρτα, πήγαμε και τον θάψαμε εδώ παραπάνω στον Άγιο Παντελεήμονα. Καλός άνθρωπος ήταν. Στόμα είχε και μιλιά δεν είχε. Θεός σχωρέσ' τον, τον μπάρμπα Θεόφιλο. Θεός σχωρέσ' τον...».

Ήταν λίγες μέρες μετά την 25η Μαρτίου του 1934. Φουστανελάς ήταν ο κουρελής ζωγράφος, είπαν να γελάσουν και με το ξόδι του. Έγραψαν στο δημοτολόγιο πως πέθανε ανήμερα της γιορτής των άλλων φουστανελάδων που τρελοί κι αυτοί τα βάλανε με το Σουλτανάτο. Εκεί που τον παραχώσαν, στο τμήμα των απόρων του νεκροταφείου χρόνια μετά θάψανε τους πρόσφυγες που πνιγήκαν στο πέρασμα από καρσί στο νησί.

Το πλήρες τηλεγράφημα του ανταποκριτή μας Σ. Μπαλάσκα στη συνδρομητική ιστοσελίδα του ΑΠΕ-ΜΠΕ.

© ΑΠΕ-ΜΠΕ ΑΕ. Τα πνευματικά δικαιώματα ανήκουν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ΑΕ.
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή από επισκέπτες της ιστοσελίδας.

Ανοίγει η οικία Π. Τέτση για το κοινό, έναν χρόνο μετά τον θάνατο του μεγάλου ζωγράφου

  

Στις 5 Μαρτίου 2017 συμπληρώνεται ένας χρόνος από τον θάνατο του σπουδαίου ζωγράφου και Ακαδημαϊκού Παναγιώτη Τέτση (1925-2016).

Ο Μεγάλος Υδραίος Ζωγράφος από το 2007 είχε παραχωρήσει στην Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος (Εθνικό Ιστορικό Μουσείο) το σπίτι των παππούδων του στο νησί μας, με σκοπό να δημιουργηθεί ένα μουσείο που θα στεγάσει το ατελιέ και τα έργα του.
Με αφορμή το γεγονός της συμπλήρωσης του ενός χρόνου από τη μεγάλη αυτή απώλεια, όπου η οικογένεια θα τελέσει την Κυριακή 5 Μαρτίου 2017 στην Ύδρα και τον Ιερό Ναό της Υπαπαντής μνημόσυνο στην ενορία του, η Οικία και το Ατελιέ του Παναγιώτη Τέτση θα είναι ανοιχτή το Σάββατο 4 και την Κυριακή 5 Μαρτίου (10.00-14.00), για να υποδεχτεί την οικογένεια, τους φίλους και όσους τον θυμούνται με αγάπη.

Eίναι το ελάχιστο που μπορεί να κάνει η Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος τιμώντας τη μνήμη του δωρητή. 
Να σημειώσουμε ότι τα επίσημα θυρανοίξια της Οικίας και του Ατελιέ του Π. Τέτση θα πραγματοποιηθούν στις 25 Μαρτίου 2017. Από τότε μέχρι και το τέλος του Οκτώβρη θα μπορεί κανείς να επισκεφτεί τον όμορφο χώρο, καθημερινά και από τις ώρες 10.00 - 16.00. 

---

Οικία και Ατελιέ Τέτση

Ο Τέτσης έζησε στο νησί τα παιδικά του χρόνια και με το σπίτι αυτό έχουν συνδεθεί οι πρώτες του επαφές με τη ζωγραφική και τον κόσμο της τέχνης. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 και ως πρόσφατα δούλευε στο παλιό αυτό σπίτι έχοντας μετατρέψει τη σάλα του ορόφου σε ατελιέ. Η σχέση του ζωγράφου με τη γενέτειρά του παρέμενε ως το τέλος στενή και ιδιαίτερη. Την αγάπη του για το νησί μετέδιδε πάντα και στους μαθητές του από τη Σχολή Καλών Τεχνών, τους οποίους έφερνε κάθε χρόνο στο Παράρτημα της Σχολής στην Ύδρα, φιλοξενώντας τους συχνά και στο συγκεκριμένο σπίτι.  

Το σπίτι είναι μια τυπική υδραίικη κατοικία του 19ου αι.- αρχών 20ού, που μάλιστα χρησίμευε και για τις επαγγελματικές δραστηριότητες της οικογένειας στεγάζοντας στο ισόγειο ένα κηροπλαστείο και ένα μπακάλικο - ταβερνείο.

Σκοπός της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας, σύμφωνα και με τη θέληση του ζωγράφου και δωρητή, ήταν η συντήρηση και ανάδειξη του σπιτιού ως σύνολο, τόσο η οικογενειακή κατοικία, το μπακάλικο του ισογείου και η αποθήκη κρασιού στο υπόγειο, τα οποία διατηρούνται άθικτα ως σήμερα, όσο και το ατελιέ του ζωγράφου και τα έργα του στον όροφο. Σήμερα, μετά την τεκμηρίωση της οικίας και του περιεχομένου της, τα έργα του καλλιτέχνη και τα αντικείμενα του σπιτιού (έπιπλα, σκεύη, πίνακες, οικογενειακές φωτογραφίες, προσωπικά αντικείμενα, αρχειακό υλικό, υλικά του ατελιέ και περιεχόμενο του μαγαζιού, συσκευασίες, ζυγαριές, εργαλεία, υλικά κηροπλαστείου κ.ά) παρουσιάζονται με τρόπο ώστε να αναδειχτεί ο ιδιαίτερος χαρακτήρας του συνόλου.

Η Οικία Τέτση είναι επισκέψιμη σε όποιον το ζητήσει, σε συνεργασία με το προσωπικό της Ιστορικής Οικίας Λαζάρου Κουντουριώτη, το παράρτημα του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου στην Ύδρα που λειτουργεί ως μουσείο από το 2001. Σημειώνεται ότι έργα του αείμνηστου δασκάλου, όλα με θέμα την Ύδρα, παρουσιάζονται και στον όροφο της Ιστορικής Οικίας Λαζάρου Κουντουριώτη. Πρόκειται για τις πρώτες δωρεές του καλλιτέχνη προς την Εταιρεία.
Η λειτουργία της Οικίας & Ατελιέ Τέτση, η οποία βρίσκεται σε μικρή απόσταση από την Ιστορική Οικία Λαζάρου Κουντουριώτη, δημιουργεί, σε συνδυασμό και με τη γειτονική εκκλησία της Υπαπαντής, ένα μικρό πολιτιστικό πυρήνα σε μια σχετικά απομακρυσμένη γειτονιά της πόλης της Ύδρας με ιδιαίτερα αξιόλογα κτήρια, που φωτίζουν ποικίλες και διαφορετικές πτυχές της μοναδικής τοπικής παράδοσης και ιστορίας.

 http://fonitisydras.com/info/civil/item/2130-anoigei-h-oikia-gia-to-koino-enan-xrono-meta-ton-thanato-tou-megalou-zwgrafou

H Τελευταία Συνέντευξη Του Νίκου Κούνδουρου Η παρεξήγηση τον συνόδευε σε όλη του τη ζωή. Παρέμεινε για πάντα αριστερός αν και γνώριζε ότι ο όρος από μόνος του είναι καμία φορά ύποπτος. Συνέντευξη στην Ιωάννα Κλεφτόγιαννη. Ιωάννα Κλεφτόγιαννη

22.02.2017. Ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες σκηνοθέτες έφυγε από την ζωή. Τον τελευταίο καιρό ο Νίκος Κούνδουρος νοσηλευόταν για αναπνευστικά προβλήματα. Διαβάστε τη συνέντευξη που είχε δώσει το καλοκαίρι στην Ιωάννα Κλεφτόγιαννη. 

Μια λέξη μού έρχεται στο νου όποτε σκέφτομαι τον Νίκο Κούνδουρο: παλικάρι. Κι όμως, αυτός ο «δράκος» ενέργειας, γενναιότητας, περηφάνιας και σπινθηροβόλας σκέψης κρύβει καλά έναν αληθινό αισθηματία. Κάτι που αποκαλύπτει η έκδοση «Γράμματα από την Κριμαία 1991» (εκδ. Άγρα).

Μια γεμάτη παλμούς σταχυολόγηση των επιστολών του προς τη νεαρή γυναίκα του Σωτηρία Ματζίρη («Εχει πανσέληνο κι αυτή η μέρα είναι και θα’ναι πάντα αφιερωμένη σε σένα», «Έχω μια φωτογραφία σου -την ξέρεις- ένα γελαστό κοριτσάκι δώδεκα χρόνων. Αυτή είσαι ακόμα, θέλει λίγο κόπο να την ξετρυπώνω κάθε φορά αλλά είναι ακόμα εκεί, αυτό το ξέρω»). Γράμματα ασύλληπτης ευαισθησίας και τρυφερότητας («Σας αγαπώ όλους μαζί, δέντρα ζώα θάλασσα και Σωτηρία. Είμαι καλά και μέσα σε αυτό το καλά σ’ αγαπώ όσο και τον πρώτο καιρό που σε γνώρισα»), σταλμένα από την Κριμαία, όταν ο σκηνοθέτης γυρίζει το φίλμ «Μπάυρον: Η Μπαλάντα ενός Δαιμονισμένου».

Ο έρωτάς του που εξ αποστάσεως σπαρταρά εντάσσεται αναπόφευκτα  στο κέλυφος της μεγάλης και μικρής Ιστορίας. Ο Νίκος Κούνδουρος ζει και περιγράφει το πραξικόπημα εναντίον του Γκορμπατσόφ, αλλά και την ανατριχιαστική δολοφονία και ταφή ενός δεκαπτάχρονου κοριτσιού αγνώστων γονέων. Από τις γεμάτες λυρισμό και καθάριο συναίσθημα σελίδες  του βιβλίου παρελαύνουν ο Τσέχωφ, ο Ντοστογιέφσκι, ο Τολστόι, ο Αντρέγιεφ αλλά κι ο Ρούσσος Κούνδουρος.

Σας ξαναβρίσκω, μετά από καιρό, κύριε Κούνδουρε, σε μια περίεργη φάση, ενώ έκλεισε ακόμη μια αιματηρή αξιολόγηση, την ώρα που συζητιέται η συνταγματική αναθεώρηση. Πώς βρίσκετε τις μέρες που ζούμε; Ενδιαφέρουσες; Μεταιχμιακές; Αδιέξοδες; Ελπίζετε σε κάτι;Ζω την ίδια σύγχυση που ζούμε όλοι. Ένα ερώτημα πλανάται στον αέρα. Ή μάλλον ολλά ερωτήματα. Σήμερα, ποιος είναι ποιος; Ποιος υπερασπίζεται τι; Ποιος λέει ψέματα; Τα ερωτήματα όμως πλανώνται χωρίς απαντήσεις. Ο Τσίπρας είναι αφεντικό ενός μη κράτους. Αλλά και εγώ ποιος είμαι;

Ο Τσίπρας είναι ένας άνθρωπος ο οποίος αρνήθηκε να γίνει ήρωας, μας είπε πρόσφατα ο Αλαίν Μπαντιού. Όπως έγινε, τώρα συντάσσομαι με την αγανακτισμένη τελευταία δήλωση του Θεοδωράκη: «Είμαι έτοιμος να εκραγώ».

Ο Mίκης Θεοδωράκης έχει πάντως δηλώσει πώς ντρέπεται για τον Τσίπρα. Διαφωνώ. Θεωρώ τον Τσίπρα χρήσιμο, αποτιμώντας το ρόλο που έπαιξε αυτούς τους δύσκολους καιρούς. Δεν μπορώ παρά να εκτιμήσω τον κατά κάποιο τρόπο συμφιλιωτικό χαρακτήρα της πολιτικής του, την εντυπωσιακή ευκινησία του και την αφοπλιστική παιδικότητά του.

«Ο Τσίπρας είναι αφεντικό ενός μη κράτους. Αλλά και εγώ ποιος είμαι;»

Σε πρόσφατο οργισμένο κείμενό του πάλι ο Μίκης εκτιμά ότι το «αριστεροδεξιό πολιτικό μόρφωμα που μας κυβερνά, υπακούοντας στις εντολές των ξένων, καταστρέφει το παρόν και το μέλλον της χώρας μας». Σήμερα όλα ισχύουν. Το φοβερό παιχνίδι της πολιτικής έχει εξοικειώσει ένα λαό ολόκληρο και έχει μετατρέψει τους πρώην ενθουσιώδεις ψηφοφορούς του ΟΧΙ  σε συμβιβασμένους και ως ένα σημείο σιωπηλούς πολίτες μιας ιδιόρρυθμης δημοκρατίας.

Υπογράψατε το κείμενο υπέρ του ΟΧΙ στο Δημοψήφισμα. Δεν νιώθετε εξαπατημένος; Ας όψεται η δύναμη των ισχυρών!

Πώς βρίσκετε το νέο πολυνομοσχέδιο; Θα το σηκώσει κι αυτό -και όσα έπονται- η ελληνική κοινωνία; Δυστυχώς, η εξουσία, ή μάλλον οι εξουσίες κατανεμημένες πλέον σε πρόσωπα και πολυεθνικές, που αποτελούν μια κλειστή κοινωνία εξουσίας, δεν μας αφήνουν περιθώρια συμμετοχής. Εδώ υπάρχει μόνο μια απάντηση, ίσως ανέφικτη. Ο λαός, η δύναμη του λαού δηλαδή, μετριέται πια σε αριθμούς. Στους δρόμους, λοιπόν, λαέ να απαιτήσεις το χαμένο δίκιο σου! Δέκα ή έντεκα εκατομμύρια Έλληνες περιμένουν. Τι περιμένουν; Γιατί περιμένουν; Εγώ δεν ξέρω, εσείς  ξέρετε; Ο Έλληνας έχει αποδείξει μέσα στους αιώνες μια ιστορική δύναμη αντοχής. Αυτό κάτι λέει.

Το 2013 δηλώνατε ότι οι Ελληνες δεν έχουν πεινάσει αρκετά. Σήμερα; Κρίνετέ το μόνη σας. Τα νούμερα σήμερα δε δημιουργούν μόνο σύγχυση, δημιούργουν πανικό.

Τι σας έκανε, αλήθεια, να αποφασίσετε να δημοσιεύσετε την ερωτική αλληλογραφία σας με τη Σωτηρία από την Κριμαία, όταν γυρίζατε τον Μπάϋρον; Μια νοσταλγία που δεν ξεπεράστηκε από το χρόνο.

Τι είναι αυτό που κυρίως σας συνέδεσε με τη γυναίκα σας; Ο έρωτας.

Ο έρωτας υπήρξε σημαντικός στη ζωή σας; Ναι, υπήρξε και υπάρχει.

Ο έρωτας σήμερα επιζεί; Λέω ναι!

Θυμάστε τον πρώτο έρωτα; Και πάλι ναι!

Πώς ήσασταν παιδί; Έτσι και αλλιώς, η μνήμη είναι τυραννική και εγώ δεν μπορώ να ξεχάσω τίποτα από την παιδική μου ηλικία ως σήμερα. Η μνήμη, δηλαδή οι μνήμες,  με κυνηγάνε σα φαντάσματα και όχι μόνο τις ώρες του ύπνου…

Τι θυμάστε περισσότερο από τα παιδικά σας χρόνια; Τα αδέλφια μου. 

Μεγαλώσατε, έχετε πει, ως χαϊδεμένο παιδί ακόμα και μέσα στην Κατοχή. Ήταν εφικτό; Ευτυχισμένος! Είχα τη στήριξη μιας ισχυρής φαμίλιας και την αγάπη μιας κοινωνίας το ίδιο ισχυρής. Ήμουν κρητικόπουλο.

Πώς ενταχθήκατε στην Αριστερά, συμμετέχοντας και στην Αντίσταση; Δεν είχα άλλη επιλογή, ο μεγάλος μου αδελφός Ρούσος, ενταγμένος από νωρίς στο αριστερό πνεύμα, και φίλοι του από το πανεπιστήμιο ήταν τότε η πολιτική μου οικογένεια.

Παραμένετε στην Αριστερά; Ο όρος «αριστερός» είναι καμία φορά ύποπτος και άλλες φορές τιμητικός και υπεύθυνος. Φυσικά και παραμένω, με την ευρύτερη έννοια του όρου.

Αληθεύει ότι γλιτώσατε την εκτέλεση επειδή σας θεώρησαν Άγγλο; Είναι αλήθεια. Η παρεξήγηση με συνόδευε σε όλη τη ζωή μου.

Η Μακρόνησος τι σας έμαθε; Το Μακρονήσι, που ήταν ίσως η πιο πολύχρονη από αυτό που πριν ονόμασα παρεξήγηση, με έμαθε τις σχέσεις μου με τους ανθρώπους, και τους καλούς και τους κακούς. Μετέτρεψε το καλομαθημένο παιδί μιας αστικής προστατευτικής κοινωνίας σε αγωνιστή.

Την παραμονή της εκτέλεσης του Μπελογιάννη όντως το Κόμμα σάς ζήτησε να φροντίσετε τη γυναίκα του; Είναι αλήθεια. Έζησα την οδυνηρή και ταπεινωτική εκτέλεση ήρωα, έξω από το κάστρο της φυλακής, μέσα σε ένα αυτοκίνητο -το δικό μου- έχοντας δίπλα το πανικόβλητο κορίτσι ενός μελλοθάνατου.

Η εμπειρία σας από το Κόμμα σε τι συνοψίζεται; Μεγάλωσα!

Μιλώντας για το πραξικόπημα κατά του Γκορμπατσόφ το 1991 περιγράφετε την  ηδονή που παίρνατε απ’ τις αυτοκτονίες υπουργών και τις συλλήψεις πρωτοπαλίκαρων της Κα Γκε Μπε. Αυτά τα συναισθήματα είναι κατάλοιπα των νεανικών έντονα πολιτικοποιημένων χρόνων; Ακριβώς έτσι όπως το λέτε.

Η Καλών Τεχνών πώς μπήκε στη ζωή σας; Ζωγραφική ή αρχιτεκτονική θέλατε να σπουδάσετε; Και τα δύο. Από πολύ μικρός είχα γοητευτεί από τη «σιωπηλή» τέχνη των βυζαντινών εικόνων, τα μουσειακά κατάλοιπα της Ελλάδας των προγόνων μου.

Πως μπλέξατε τελικά με το σινεμά; Τυχαία, από μια επίσκεψη στο Δουργούτι, στο σπαρακτικό συνοικισμό των προσφύγων και από την έντονη επιθυμία να πάρω μέρος στη ζωή των προσφύγων.

Λευτερώνοντας, γράφετε, εκείνα τα απείθαρχα στοιχεία που τα κράταγε σε μια γωνιά του μυαλού αυτό που ονομάζει ο Ζουράρις «εθνική μιζέρια» γεννήσατε το «Δράκο». Δηλαδή; Το λέει η ερώτησή σας: δεν μπορούσα να μείνω απ’ έξω. Μια φύση δημιουργική δεν με άφηνε να ησυχάσω και έτσι μπήκα με έναν τρόπο που μου φάνηκε λογικός στην περιπέτεια του κινηματογράφου.

«Aν o Μπάυρον δεν γίνει καλή ταινία -πιο καλή από καλή- θα τα παρατήσω και θα ξαναγίνω ζωγράφος», γράφετε. Σήμερα τι πιστεύετε; Το ίδιο, αλλά ευλογήθηκα και από κάποια τύχη. Η ταινία είναι καλή, βοήθησαν και οι συνθήκες στην Κριμαία και το πολύ χρήμα. 

Ο Μπάϋρον θεωρούσατε ότι  περιέχει «την αντίστασή μου στη ευτέλεια που μας κυκλώνει και κοντεύει να μας αχρηστέψει». Αυτές είναι επισημάνσεις του 1991. Σήμερα η ευτέλεια μάς έχει αχρηστέψει πια; Είναι δυσάρεστο να απαντήσω με ένα ναι στην ερώτησή σας. Είμαι Έλληνας αλλά και Κρητικός. Έτσι κατάφερα να παραμείνω ένας παρατηρητής των όποιων αθλιοτήτων της ευρύτερης ελληνικής «φυλής». Δεν μπορώ να πω ότι δεν ξέρω, δε βλέπω, δεν ακούω. 

«Ήμουν ένα σκάνδαλο στην περιπέτεια του κινηματογράφου», έχετε πει. Πώς το εννοείτε; Ακριβώς όπως το λέω. Ο λόγος είναι φανερός. Δεν είδα ποτέ τον κινηματογράφο σαν λαϊκή διασκέδαση.

Ποιά είναι η ταινία που δεν γυρίσατε; Η ταινία που θα ήθελα να κάνω και δεν έκανα  είναι η ζωή και ο δραματικός θάνατος της Ρόζα Λούξεμπουργκ. Η Μελίνα θα ήταν ιδανική αγωνίστρια. Πρότυπο ή αντίγραφο της Ρόζα Λούξεμπουργκ.

Τη παιδική δίψα για «ό,τι γίνεται γύρω σας, γι’ ανθρώπους και για τόπους και για καμώματα καινούρια και παλιά» τη διασώζετε, με κάποιο τρόπο; Διατηρώ μια προδομένη αγωνιστικότητα και, όπως όλοι, περιμένω. Τι; Από πού; Λαέ, ξύπνα!  Εγώ, ο ένας, ο λίγος είμαι μαζί σου!

Δίνετε μεγάλο βάρος στο ότι γεννηθήκατε Κρητικός. Γιατί; Είμαι περήφανος που δεν θα ψηφίσω την κυρία Μέρκελ, είμαι περήφανος που αγαπώ τον απλό αγωνιστή,  είμαι ακόμα περήφανος που είμαι Έλληνας. Αλλά είμαι «ένας» και είναι πολλοί…

Σήμερα πώς είναι η σχέση σας με την πολιτική;  Είμαι μέσα και είμαι έξω.

Σε τι πιστεύετε; Στο Θεό; Στον άνθρωπο. Ακόμα… 

http://popaganda.gr/nikos-koundouros-interview/

Χρήστος Μποκόρος: «Είναι κατόρθωμα η ζωή μας. Δεν είναι παροχή δικαιωμάτων κι επιδομάτων.»Ο σπουδαίος ζωγράφος μάς μίλησε με αφορμή την μυσταγωγική αναδρομική έκθεσή του Όψεις Αδήλων στο Μουσείο Μπενάκη. Ιωάννα Κλεφτόγιαννη

«Χτυπάει η ψυχή; Χτυπάει η φλέβα; Σε πιάνει στην καρδιά; Αν όχι, προχώρα. Βρες άλλο», λέει ο Χρήστος Μποκόρος θέλοντας να μου (μας) δώσει έναν οδηγό πλοήγησης στο μυστικιστικό έργο του που κατακλύζει σαν θεία κοινωνία τον δεύτερο όροφο του Μουσείου Μπενάκη, στην οδό Πειραιώς.

Τα ρεαλιστικά έργα της πρώτης ενότητας, όπου χτυπάει η φλέβα και το βλέπεις (νιώθεις), οδηγούν στις αναμμένες φλογίτσες της δεύτερης που θαρρείς πως σαλεύουν και θα σβήσουν αν τολμήσεις να ανασάνεις κοντά τους. Και στις σημαίες. Στον γενειοφόρο ‘Αρη, μοναχικό μάρτυρα απέναντι από τον Επιτάφιό του. Στον άρτο.

Αποκαλύπτει πως «ζωγράφιζα από παιδί, έφηβος τα παράτησα, ήθελα να αλλάξω τον κόσμο. Δεν ευδοκίμησα». Τον σημαδέψαν τα Φαγιούμ, οι βυζαντινές εικόνες, ο Θεοτοκόπουλος, ο Τσαρούχης με τα 4 χρώματα του Πολυγνώτου.

Όταν αργότερα συζητάμε μου απαγγέλει Γκέτε, Ησίοδο, ρομαντικούς έλληνες ποιητές, όχι για να εντυπωσιάσει. Είναι κομμάτια της ιδεολογίας, της ιδιοσυγκρασίας, της ύπαρξής του. Αντιλαμβάνομαι σιγά σιγά τι ακριβώς γεννάει το έργο του. Μια άγνωστη γυναίκα πλησιάζει και μάς διακόπτει. Είναι συγκινημένη. Τον ευχαριστεί. Για το φως που της έδωσε με το έργο του.«Ο πόνος σας γίνεται και δικός μας, γίνεται καντηλάκι. Σας ευχαριστούμε.

Δεν είναι τακτοποιημένα τα έργα μου, ποτέ, μην αναζητάτε να είναι τακτοποιημένα, ούτε εδώ. Η ζωγραφική είναι ένα φωτεινό παραπέτασμα στο χάος. Προσπαθεί να ορθώσει το πρόσωπό της, να βρει τον εαυτό της. Κι η ζωή μας, νομίζω, είναι μια ευκαιρία να πορευτούμε σε μια οδό αυτογνωσίας. Και τη ζωγραφική εγώ έτσι την αντιμετωπίζω. Δεν είναι διασκέδαση η ζωγραφική, δεν είναι απόλαυση. Η ζωγραφική είναι μια προσπάθεια αναγωγής, να σώσουμε ένα πνεύμα αθανασίας μέσα στην εικόνα, μέσα στα φαινόμενα.

Ο τίτλος της έκθεσης είναι «Όψεις αδήλων» και υπανίσσεται τη φράση του Αναξαγόρα. Τι σημαίνει; ‘Οτι το βάθος κρύβεται στην επιφάνεια. Ζωγραφική μαρτυρία μιας διαδρομής αυτογνωσίας, από τη μαθητεία στο πραγματικό μέχρι τους πειρασμούς του αόρατου κι από εκεί στα στοιχειώδη ζητούμενα μιας λιτής ευημερίας. 

Χώρισα την έκθεση σε δύο αίθουσες. Η μαθητεία στο πραγματικό είναι η πρώτη ενότητα. Είναι τα έργα που έκανα όσο καιρό πίστευα ότι μαθητεύω στην πραγματικότητα απέναντί μου και προσπαθούσα να την παραστήσω με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Στη δεύτερη μεγάλη αίθουσα είναι αυτό που κατονόμασα οι πειρασμοί του αόρατου. Όταν προσπάθησα να παραστήσω και κάτι πέρα απ΄το πραγματικό. Παρόλα αυτά στην πρώτη αίθουσα εκτίθενται και τα πορτρέτα των δυο παιδιών μου που είναι τα τελευταία έργα μου και είναι ανολοκλήρωτα.

Ήμουνα εγκλωβισμένος στο ορατό, χωρίς να έχω καταλάβει ότι η ζωγραφική είναι χάρισμα. Χάρισμα σημαίνει ότι είναι χρέος. Τι ελέγχουμε από αυτό το χάρισμα; Δύσκολο. Μας ελέγχει, θα έλεγα. Τα έργα γίνονται όταν θέλουνε αυτά. Βέβαια όλη αυτή η βάσανος είναι όπως το λέει κι η λέξη, παίδεμα και παίδευση. Μεσ’τις δυσκολίες μαθαίνουμε.

Εγώ είμαι επαρχιώτης. Δεν έχω καλλιτεχνική παιδεία. Όταν ήρθα στην Καλών Τεχνών αισθανόμουνα ναυαγός. Μέσα στα λιβάδια, στις πλατείες και στα ρέματα έπαιζα. Μου έλεγε ο πατέρας μου διάφορα σπουδαία κι οι δάσκαλοί μου με μάθανε σπουδαία πράγματα, αλλά δεν είχα μια οργανωμένη καλλιτεχνική παιδεία, δεν ήξερα το νόημα. Γι’αυτό και για πολλά χρόνια είχα παρατήσει τη ζωγραφική. Τη θεωρούσα ένα δεδομένο ταλέντο, που δεν μου έλεγε τίποτα περισσότερο.

Όταν βρέθηκα στην Καλών Τεχνών έπαθα ένα ψιλοσόκ ως ναυαγός. Όλα αυτά που διδάσκονταν εκεί αισθάνθηκα ότι δεν με αφορούσανε. Δεν καταλάβαινα γιατί έπρεπε να σπουδάσω απέναντι στα μοντέλα. Επίσης βλέποντας από κοντά μετά στα μεγάλα μουσεία τη μεγάλη ζωγραφική, υποκλινόμουνα βέβαια στην τεχνική, στο μεγαλείο της, αλλά δεν αισθανόμουν ότι με περιέχει, δεν αισθανόμουν ότι είμαι εγώ εκεί. Αισθανόμουν ότι είναι κάτι ξένο, μακριά από μένα.

Αναρωτιόμουν τι νόημα μπορεί να έχει η ζωγραφική ζωγραφίζοντας σιγά σιγά τα πράγματα που είχα γύρω μου, απλά αντικείμενα, ένα ποτήρι νερό, μια διπλωμένη πετσέτα, ένα πινέλο, το δωμάτιό μου, τα κορίτσια που ήμουνα μαζί τους, το υπνοδωμάτιό μου, για να παραστήσω κάτι πιο μύχιο. Έλεγα “τι θέλω να δείξω στους άλλους, τον εαυτό μου, ποιος είναι ο εαυτός μου, τι είμαι εγώ;

Ενα ποτήρι νερό ήταν ένα κοινό σύμβολο για όλους. Πάνω σε ένα παλιό ξύλο το έκανα, που κουβαλούσε τα ίχνη πολλών προηγούμενων ανθρώπων και χρήσεων σα να μετέχω σε μια κοινότητα, σα να μετέχει και η δικιά μου δεξιότητα με ένα σύμβολο που όλοι μπορούν να αναγνωρίσουν. Να μετέχουμε και να κοινωνούμε. Αυτό ήταν ένα ζητούμενο.

Βλέποντας τα ελληνικά πορτρέτα της Αιγύπτου, αυτά που λέμε πορτρέτα Φαγιούμ, συνειδητοποιήσα ότι αυτά τα πρόσωπα μού απευθύνονται. Τα μάτια τους με κοιτούσαν κατ’ενώπιον. Κι επίσης συνειδητοποίησα ότι ήταν κάτι που λειτουργούσε πάνω μου πιο άμεσα. Οι άνθρωποι αυτοί ήταν κοινοί άνθρωποι, καθημερινοί, σαν τους δικούς μου, σαν τους γύρω μου. Και το βλέμμα τους σαν κάτι να μου ζητούσε και σαν κάτι να μου έδινε. Το βλέμμα μιας αιωνιότητας. Ήταν ταφικά, νεκρικά πορτρέτα. Σκέφτηκα τότε ότι αυτό είναι ένα νόημα για τη ζωγραφική. Η αναστροφή του μνήματος σε μνημείο. Η μνήμη παράγει πολιτισμό. Η μνήμη είναι το μόνο μας προικιό. Το μόνο μας εφόδιο, η μόνη σκευή που έχουμε για να προχωρήσουμε στο μέλλον.

Η σημαία, η ελιά κι ο άρτος είναι σύμβολα; Στην τέχνη η εικόνα, η παράστασή τους είναι σύμβολο. Αλλά είναι η αναγκαστική σκευή με την οποία λειτουργεί η ζωγραφική. Ευχαριστώντας τον κόσμο, φτιάχνοντας μια εικόνα δεν παριστάνεις ακριβώς τον κόσμο. Η ζωγραφική δεν είναι στιγμιότυπα του κόσμου. Απ΄την ώρα που κάτι το αναπαριστάς ανάγεται σε σύμβολο, ανάγεται σε κάτι άλλο».

Δικαιούμαστε αυτά τα σύμβολα να τα παραπατάμε και να τα καίμε στους δρόμους; Μια τσογλανοπαρέα που κάνει κριτική αβρόχοις ποσίν, αλλοτρίοις χρήμασι;

Η σημαία για μένα είναι ό,τι είναι για όλο τον κόσμο. Τι άλλαξε; Το ότι την έχει σφετεριστεί η Χ.Α. είναι αμέλεια των άλλων. Κανείς δεν μπορεί να ιδιοποιηθεί τη σημαία. Η σημαία ανήκει σε όλους. Το θέμα είναι ποιος την τιμά και ποιος όχι. Ας ορθώσουμε το ανάστημά μας, επιμένω! Ας βρούμε τα σύμβολά μας.

Τον καιρό της πρώιμης επαναστατικότητάς μου, της εφηβικής νεοφώτιστης Αντίστασης, πίστευα ότι για να αλλάξουμε τον κόσμο ίσως έπρεπε να περιφρονήσουμε και τα σύμβολά του. Ήταν τρέχουσα η αντίληψη αυτή. Δεν έφτασα βέβαια στην ακραία πεποίθηση να υποβαθμίσω τη σημαία, αλλά λίγο την περιφρονούσα. Δεν ήταν σύμβολο. Τη χρησιμοποίησε η Χούντα, την χρησιμοποιούσαν όλοι αυτοί που καταπίεζαν τη ζωή μου. Αλλά ωριμάζοντας καταλαβαίνω ότι πρέπει να έχουμε κυρίως διάκριση, να κρίνουμε, να διακρίνουμε και να προκρίνουμε το Καλό και το Κύριο. Δεν είναι έτοιμα αυτά, δεν μας δίνονται με συνθήματα και δεν κυκλοφορούν ακριβώς στους δρόμους. Αυτά τα σύμβολα που θεωρούνται παλαιομοδίτικα και παρηκμασμένα είναι σύμβολα ανθρώπων που τα τιμήσανε. Χάριν μιας σημαίας πέσαν. Πέσαν πάρα πολλοί και πέφτανε επί αιώνες πάρα πολλοί. Δικαιούμαστε αυτά τα σύμβολα να τα παραπατάμε και να τα καίμε στους δρόμους; Μια τσογλανοπαρέα που κάνει κριτική αβρόχοις ποσίν, αλλοτρίοις χρήμασι;

Τι να ερμηνεύσω από μια εικόνα; Από ένα έργο; Χτυπάει η ψυχή; Χτυπάει η φλέβα; Σε πιάνει στην καρδιά; Αν όχι, προχώρα! Βρες άλλο. Αυτό που ζωγραφίζω ελπίζω ότι δεν είναι απλώς ένα αισθητικό αποτέλεσμα. Με ενδιαφέρει τα έργα να χτυπάνε στην καρδιά. Η ζωγραφική είναι κοινωνία, όχι επικοινωνία. Είναι ένας χώρος όπου μπορεί κανείς να κοινωνήσει, να μετέχει. Αν δεν κοινωνεί δεν έχει νόημα. Είναι μια γέφυρα προς κάτι υπερβατικό.

Η ζωγραφική από μόνη της χρειάζεται κόπο και χρόνο για να γίνει. Κι όταν γίνει δεν αναμένει να ανταλλαχτεί με μια επόμενη. Προσδοκά την αλήθεια και τη αιωνιότητα. Η εποχή μας μας διδάσκει βεβαίως ότι πρέπει να αλλάζουμε τα πράγματα με νέα, με νεότερα, με ακόμα νεότερα. Πότε παλιώνει το παλιό; Ποιο παλιό έχει παλιώσει; Πάλιωσε ο Πλάτωνας; Πάλιωσε ο Πραξιτέλης; Πάλιωσε ο Ρέμπραντ; Τι παλιώνει; Πότε; Μην ακολουθούμε τους ρυθμούς της τεχνολογίας. Δεν είμαστε εδώ για να αναπτυσσόμαστε. Το γίγνεσθαι των ανθρώπων είναι μια συνεχής πορεία. Δεν είναι ζητούμενο.

Όλη η έκθεση είναι, θεωρώ, πολιτική. Στο έργο “Ελευθερία ή Θάνατος”, που έγινε γιορτάζοντας τα 35 χρόνια της μεταπολιτευτικής Δημοκρατίας στην Ελλάδα, προσπάθησα να παραστήσω αυτό που ζήσαμε σε πολλές ψηφίδες πιστεύοντας ότι η σημαία ανήκει σε όλους κι ο καθένας πρέπει να βάλει τη δική του ψηφίδα. Προσπάθησα να παραστήσω σύμβολα που μας επηρεάσαν όλα εκείνα τα χρόνια, Κρατών, εθνοτήτων, μειονοτήτων, του Πατριαρχείου, της Κύπρου, την εβραϊκή, του Αραφάτ, των Αναρχικών, της 17Ν, των Φιλιππινέζων κ.ά. και μαζί με κομματάκια από τα παλαιά μαντήλια ευρέπειας του πατέρα μου έντυσα τα κέδρινα ξύλα.

Νεοφώτιστος αντιστασιακός στα νεανικά μου χρόνια σπούδασα Νομικά, πιστεύοντας πώς μαθαίνοντας τον τρόπο που δομείται μια κοινωνία μπορώ να συμβάλλω στη βελτίωσή της, μπορώ να δω το όραμά μου να γίνεται πραγματικότητα και τον κόσμο να γίνεται καλύτερος. Ήταν Μεταπολίτευση. Σχετικά σύντομα διαπίστωσα ότι δεν γίνεται η βελτίωση του κόσμου με νόμους, νομίζω ότι αυτό που μας οδηγεί περισσότερο δεν είναι ο νόμος, στον οποίο υποτασσόμαστε, φοβούμενοι την τιμωρία, αλλά το λαμπρό παράδειγμα. Σκέφτομαι ότι η μεγαλύτερη συμβολή μας στην βελτίωση του κόσμου είναι η ελάχιστη συμβολή της αλλαγής του εαυτού μας. Δηλαδή, να ορθώσουμε τον εαυτό μας και να τον κάνουμε ένα φωτεινό παράδειγμα, να κάνουμε το έργο μας φωτεινό, να αντισταθούμε στο σκοτάδι. Να αντισταθούμε στην πτώση, να είναι ανατατική η ζωγραφική και ανατατική η ζωή μας. Θέλει κόπο αυτό, προσπάθεια, πειθαρχία και νόμους. Νόμο με την έννοια του κανόνα που πρέπει να εφαρμόσουμε στον εαυτό μας. Να υποταχτούμε στο υψηλό και το κύριο.

Είναι κατόρθωμα η ζωή μας. Δεν είναι παροχή δικαιωμάτων κι επιδομάτων. Εμείς πρέπει να το κατορθώσουμε. Δεν θα το φάμε έτοιμο. Κόπος, μόχθος, κανόνας. Ποιο Επέκεινα; Εδώ πρέπει να ορθώσουμε το ανάστημά μας. Το Επέκεινα είναι το άγνωστο.

Ο ΕΛΑΣίτης κατατρεγμένος πατέρας μου με έπαιρνε μαζί του όταν γύριζε τον τόπο και φωτογράφιζε και μελετούσε τις αρχαιότητες, την ιστορία του τόπου. Μου έλεγε συνήθως “ζώντας πρέπει να πάμε μπροστά, αλλά να μην ξεχνάμε πούθε ερχόμαστε, αν ξεχάσουμε πούθε ερχόμαστε μπροστά δεν πάμε”. Μπαίνοντας στο μοναστήρι της Μυρτιάς ένα απόγευμα μού δίδαξε πώς εικονογραφείται ένας ναός. Πώς όλες οι εικόνες εκεί μέσα δεν είναι ως έτυχε. Σε κάτι αποσκοπούν. Η παράσταση του κόσμου εκεί μέσα έχει ένα νόημα. Είναι μια μυητική πορεία. ‘Ετσι είναι κι η ζωή μας, μια μυητική διαδικασία. Προς τα πού; Ας το διαλέξουμε. Μου έκανε εντύπωση που όλη αυτή η μαθητεία, όλη αυτή η διδασκαλία έγινε από έναν άνθρωπο που είχε ήδη περιθωριοποιηθεί εκείνα τα χρόνια από το θεσμικό καθεστώς. Παρόλα αυτά μέσα στα σύμβολα αυτής της μακραίωνης πορείας αναζητούσε το ‘Υψος. Διότι το ύψος είναι καταγεγραμμένο σε μεγάλες διάρκειες κι η ζωή μας δεν έχει νόημα να την βλέπουμε σε μικρές διάρκειες.

Από τον αντιστασιακό διωκόμενο πατέρα μου κρατάω αυτή την ανατατική πίστη, ότι η ζωή κερδίζεται σε δύσκολες συνθήκες και ότι το όραμα της ελευθερίας και του ύψους σώζει. Δείτε και την κατάσταση γύρω μας. Καχεκτική, δύσκολη, μίζερη. Οι αιτίες δεν είναι οικονομικές. Η παρακμή δεν είναι μόνο ο αναδασμός που επιδιώκουν οι σύγχρονες κυρίαρχες δυνάμεις. Οι αιτίες προϋπάρχουνε, είναι μια ηθική απονεύρωση και ένας πνευματικός εφησυχασμός στον οποίο είχαμε αφεθεί εδώ και πολύ καιρό.

Τι κάνουμε εδώ; Τι είμαστε εδώ; Να απολαμβάνουμε; Μας φορτώνουν συνεχώς με υποσχέσεις αειφορίας, ανάπτυξης, σα να ξεχνάμε όμως το αυτονόητο, που μας το διδάσκει η φύση γενναιόδωρα. Για να έρθει η Άνοιξη και το Καλοκαίρι, πρέπει να περάσει Φθινόπωρο, Χειμώνας.Και θα επαναληφθεί αυτό. Και πάλι και πάλι θα’ρθεί. Είμαστε εδώ για να το βιώσουμε. Δεν θα βιώνουμε μόνο την Άνοιξη.

Δεν είμαστε εφήμεροι. Επίσης, η πραγματικότητα δεν χωρά διακρίσεις, δεν κόβεται σε κομματάκια, όπως την κόβουμε σήμερα, λέγοντας Αριστερός, Δεξιός, Χριστιανός, άθεος, ομοφοβικός, ετεροφοβικός. Αλλού είναι το νόημα. Η αλήθεια κρύβεται εκεί που δεν κοιτάμε. Ψάξε το σκοτάδι σου να βρεις το φως, το νόημα. Είναι κατόρθωμα η ζωή μας. Δεν είναι παροχή δικαιωμάτων κι επιδομάτων. Εμείς πρέπει να το κατορθώσουμε. Δεν θα το φάμε έτοιμο. Κόπος, μόχθος, κανόνας. Ποιο Επέκεινα; Εδώ πρέπει να ορθώσουμε το ανάστημά μας. Το Επέκεινα είναι το άγνωστο.

Και θεωρούμε επαναστατικό και προοδευτικό στις μέρες μας κάτι που προωθείται από όλα τα μέσα του καθεστώτος, με όλες τις καθεστωτικές δυνάμεις. Να χαιρόμαστε την αυταπάτη μας!

Η πίστη μάς σώζει. Αλλά σε τι πρέπει να πιστεύεις; Πρέπει να πιστεύεις εδώ στις ευκαιρίες της ζωής σου, να μπορείς να πιστεύεις στον εαυτό σου, να μπορείς να ορθώσεις εαυτό. Και για να αναγνωρίσεις τις ετερότητες πρέπει να έχεις ταυτότητα πρώτα.

Εγώ παιδεύομαι εν απιστία. Η πίστη είναι ζητούμενο του ανθρώπου, πού να πιστέψεις; Μέσα στο σκοτάδι τσαλαβουτάω κι εγώ και προσπαθώ να το γρατζουνίσω μπας και βρω μια χαραμάδα φως».

Η πολιτική μου κατάθεση είναι η ζωή μου και το έργο μου, το παράδειγμά μου. Δεν έχω άλλο. Αυτό είναι και το νόημα αυτής της έκθεσης. Ανάληψη, ανάληψη της ευθύνης να ορθώσουμε τον εαυτό μας απαλλαγμένο από τα περιττά. Άλλο χρέος απέναντι σε κανένα δεν έχω. Έχω την αλαζονεία να πιστεύω ότι είναι χρέος αυτό του καθενός. Όλα αυτά φτάσαμε να θεωρούνται αιρετικά. Αντάρτικο είναι! Και θεωρούμε επαναστατικό και προοδευτικό στις μέρες μας κάτι που προωθείται από όλα τα μέσα του καθεστώτος, με όλες τις καθεστωτικές δυνάμεις. Να χαιρόμαστε την αυταπάτη μας!

Για ποια κοινωνία να μιλήσουμε; Σε τι ομονοεί η ελληνική κοινωνία; Έχει σύμβολο; Ποιο είναι; Ε, τότε, για ποια κοινωνία μιλάμε; Ορθώστε τον εαυτό σας ως κοινωνία, αυτό είναι το πρόταγμα που έχω ζώντας και δουλεύοντας. Δημιουργός σημαίνει κάνω έργα για το Δήμο. Το ποιος Δήμος θα το αναγνωρίσει και ποια κοινότητα θα αναχθεί μέσα από αυτό, είναι θέμα του Δήμου.

Η ποίηση όλη με έχει επηρεάσει από τον Όμηρο. Θυμάμαι τελευταία και απαγγέλω εδώ στην έκθεση Ερωτόκριτο. Και Κωνσταντίνο Χατζόπουλο, τον ρομαντικό που μου απάγγειλε ο πατέρας μου. Μόνο τέτοια φευγάτα οράματα μας σώζουνε».

Το τσίπουρο είναι σαν το πνεύμα, σαν την τέχνη, είναι παράδειγμα και για την τέχνη. Η τέχνη πρέπει να λειτουργεί σαν αυτό, να σου δίνει φτερά για να περνάς τα δύσκολα. Το να πας απένανι είναι κατόρθωμα. Θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία. Έχουμε;

Η αναδρομική έκθεση του Χρήστου Μποκόρου Όψεις αδήλων στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς) διαρκεί μέχρι τις 26 Φεβρουαρίου.

http://popaganda.gr/christos-bokoros/